Pomyśl inaczej. Pomyśl obrazami

Zapewne każdy z nas grał kiedyś w kalambury czy tabu. Ktokolwiek bawił się tak choć raz w życiu wie, jak trudne może być ustalenie toku myślenia wspólnego dla wszystkich graczy w drużynie. Jedno słowo może nieść ze sobą kilkanaście odmiennych skojarzeń. Jesteśmy w stanie zaakceptować to, że każdy z nas myśli trochę inaczej. Jednak co w sytuacji, gdy ktoś myśli zupełnie inaczej?

Temple Grandin jest doktorem zootechniki oraz profesorem na Colorado State University. Wydała około 300 publikacji. Co roku wygłasza kilkaset wykładów na całym świecie. W wieku 2 lat zdiagnozowano u niej autyzm. Twierdzi, że udało jej się osiągnąć sukces, bo chciała sprzedać swój pomysł, a nie siebie. „Musisz umieć sprzedać siebie” słyszymy często od doradców zawodowych. Dlaczego Temple Grandin odrzuciła tę zasadę?

Z obcej planety

„W towarzystwie ludzi czuję się jak przybyszka z obcej planety” mówi Temple Grandin. Ta uzdolniona kobieta ma wielkie osiągnięcia w dziedzinie zoologii, jednak zupełnie nie odnajduje się w życiu społecznym. Ta trudność jest typowa dla osób ze zdiagnozowanym spektrum autyzmu. Umiejętności społecznych muszą się oni dopiero nauczyć, „jak aktor roli” – wyznaje Temple Grandin.

Temple Grandin pisze o autyzmie jako o niewoli. Barierę dla autystyków stanowią „szyby”, które uniemożliwiają jakiekolwiek porozumiewanie się z kimś na zewnątrz. Trudności związane ze społecznym funkcjonowaniem często powodują chroniczny lęk. Niestosowne komentarze, problemy z utrzymaniem kontaktu wzrokowego, rozumieniem i wykorzystaniem komunikatów niewerbalnych, trudności w przestrzeganiu reguł społecznych, łatwowierność i naiwność – to wszystko czyni codzienne życie osoby ze spektrum autyzmu trudnym. Problemy te mogą mieć wiele negatywnych konsekwencji, począwszy od zaburzeń lękowych poprzez fobię społeczną, depresję, anoreksję, bulimię po próby samobójcze.

Może to życie mogłoby być choć trochę łatwiejsze, gdyby autystycy znaleźli więcej zrozumienia u innych ludzi?

Myślenie obrazami

„Ja myślę obrazami. Nie myślę w języku” mówi Temple Grandin. Umysł osoby z autyzmem działa w odmienny sposób. Jak twierdzi Temple, cechuje go myślenie wizualne. „Mój umysł działa jak wyszukiwanie obrazów w Google” mówi kobieta. Kolejną odmiennością w myśleniu jest to, że osoby z autyzmem zwracają dużo większą uwagę na szczegóły, nie tworzą ogólnych koncepcji. Inną cechą umysłu autystycznego jest koncentrowanie się na jednej rzeczy. Temple wspomina na przykład, że jako dziecko wciąż chciała rysować konie. Matka musiała namawiać ją, by na obrazku pojawiło się coś innego.

Nie bójmy się autyzmu.

„Autyzm to bardzo szerokie kontinuum, od głębokiego, gdzie dziecko nie komunikuje się językowo, po przykłady wielu genialnych naukowców i inżynierów” mówi Temple Grandin na początku swojego wystąpienia w programie TED. Gdyby usunąć gen autyzmu – twierdzi – ludzie wciąż spotykaliby się wokół ogniska przy wejściu do jaskini. Według niej bez autyzmu nie powstałaby także Dolina Krzemowa. Osoba z autyzmem bowiem, przez tendencję do koncentracji na jednym zagadnieniu, jest w stanie osiągnąć w nim wielki sukces. Temple porównuje autystyków do zwierząt, które wyspecjalizowane są w konkretnych czynnościach. Psy potrafią wyczuć na przykład zawał serca swojego właściciela, dzieje się to jednak kosztem innych zdolności, które są upośledzone. „Autystycy i zwierzęta widzą takie rzeczy, które umykają innym ludziom” pisze Grandin. Osoby z autyzmem bardzo często posiadają specyficzne zainteresowania, w obszarze których są specjalistami. Pasję tę można wykorzystać, przenosząc ją na grunt pracy zawodowej. Dzięki temu autystycy mogą być cenionymi i wartościowymi pracownikami. Fundacja SYNAPSIS, która działa na rzecz zwiększenia świadomości i wiedzy o autyzmie pisze, że osoby ze spektrum autyzmu posiadają wiele właściwości niezbędnych w pracy zawodowej. Wyróżnia ich nieprzeciętna skrupulatność, pamięć, staranność, cierpliwość, uczciwość, przestrzeganie procedur, dokładność, zaangażowanie w działanie. Projekt „zatrudnij AS-a” pokazuje, jak ważne jest doświadczenie pracy osoby ze spektrum autyzmu, zarówno w życiu tej osoby, jak i w życiu pracodawcy czy współpracowników. Pracownicy zaangażowani w ten projekt uważają, że taka sytuacja „uczy jak czerpać doświadczenie, wiedzę i pomysły z różnorodności. Jest warunkiem zrównoważonego rozwoju społecznego, ale też wpływa na rozwój osobisty wielu współpracowników i pogłębia rozumienie relacji międzyludzkich, pozwala pozbyć się wielu obaw i uwalnia od myślenia w kategoriach stereotypów o innych ludziach. Dzięki takim doświadczeniom włączenie osób niepełnosprawnych czy przedstawicieli innych grup marginalizowanych ma szansę stać się naturalnym procesem”.

Załóż niebieskie okulary

2 kwietnia obchodziliśmy Światowy Dzień Świadomości Autyzmu. W tym dniu najbardziej znane budynki wielu miast podświetlone zostały na niebiesko. Rozbłysły między innymi Stadion Śląski, Pomnik Neptuna w Gdańsku, PGE Narodowy, Tauron Arena Kraków, Spodek czy Filharmonia Podlaska. „Polska na niebiesko” to największa w Polsce akcja uświadamiająca, czym jest autyzm.

„Należy wykorzystać obsesję” mówi Temple Grandin. Potrzeba nam ludzi, którzy pokierują dzieci ze spektrum autyzmu na właściwą ścieżkę. Nauczycieli, którzy będą wiedzieli, jak wykorzystać ponadprzeciętne zdolności autystycznych dzieci. Nauczycieli takich jak William Carrlock, który potrafił zafascynować fizyką niechętną do nauki tego przedmiotu Temple Grandin. Potrzebni są jednak nie tylko nauczyciele, potrzebni jesteśmy my wszyscy. Musimy potrafić nałożyć niebieskie okulary i spojrzeć na świat trochę inaczej. Tak by mogło się spełnić jedno z pragnień osób dotkniętych spektrum autyzmu – posiadanie przyjaciela.

Więcej o Temple Grandin możecie przeczytać w licznych publikacjach. Szczególnie polecam odcinek TEDa, w którym wystąpiła słynna profesor:

https://www.ted.com/talks/temple_grandin_the_world_needs_all_kinds_of_minds?language=pl#t-625685

oraz film nakręcony na jej temat „Temple Grandin” (2010).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *