Powstańcze miejsca pamięci

Ponad siedemdziesiąt lat po upadku powstania warszawskiego wciąż napotykamy się na miejsca związane z tym zrywem niepodległościowym. Nieświadomie mijamy je na każdym kroku.

Pomnik Powstania Warszawskiego

W tym zestawieniu nie mogło zabraknąć monumentalnego pomnika na placu Krasińskich. Nie jest to miejsce przypadkowe. Z okolic Długiej 1 i 2 sierpnia powstańcy ewakuowali się ze Starego Miasta do Śródmieścia. Pomnik składa się z dwóch elementów. Pierwszym z nich jest „zryw” – ludzie wybiegają spod pylonów przy Sądzie Najwyższym. Drugi to upadek – oznacza zakończenie walk w tej części Warszawy.

Miał powstać bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej. Biuro Odbudowy Stolicy rozstrzygnęło nawet konkurs na projekt, ale ostatecznie inwestycji nie zrealizowano.

W zastępstwie powstał m.in. Pomnik Powstańców Warszawy na obecnym placu ich imienia. Kamień węgielny pod monument przy placu Krasińskich położono dopiero w 1984. Pomnik odsłonięto 1 sierpnia 1989, w 45. rocznicę wybuchu zrywu.

Obecnie w tle monumentu stoi Gmach Sądu Najwyższego.

Kopiec Powstania Warszawskiego

Jest to jedno z najbardziej zapomnianych miejsc upamiętniających powstanie, a szkoda. 37-metrowe wzniesienie powstało z gruzów upadłej Warszawy. Inicjatorem utworzenia na Czerniakowie miejsca pamięci był Stanisław Gruszczyński, ale lata pięćdziesiąte nie były najlepszym czasem na upamiętnianie powstańców.

W 1994 z inicjatywy walczących na szczycie kopca powstał Pomnik Polski Walczącej. W 2004 wzniesienie otrzymało swoją nazwę i dojście na szczyt z prawdziwego znaczenia.

Schody – które oficjalnie noszą nazwę al. Godziny „W” – składają się z 400 stopni i są najdłuższymi w Warszawie. Co roku 1 sierpnia na szczycie zapalany jest ogień, który nie gaśnie przez 63 dni (czas trwania powstania).

Maszt Wolności na Rondzie Radosława

Powstanie masztu było prywatną inicjatywą Artura Nowakowskiego i Bogdana Kaczmarka, a miasto jedynie użyczyło terenu pod realizację projektu.

Pomysłodawcy nie bez przyczyny wybrali rondo Zgrupowania AK „Radosław”, które znajduje się w obrębie trzech dzielnic. Śródmieście, Wola i Żoliborz walki dotknęły najbardziej. Ponadto w okolicy obecnego ronda powstańcy bronili m.in. cmentarzy wolskich.

Początkowo konstrukcja miała mieć około 45 metrów, ale w czasie realizacji postanowiono, by maszt dorównał swojej wysokości pobliskim wieżowcom. Z sześćdziesięciu metrów łatwo zrobiono sześćdziesiąt trzy. Tyle ostatecznie ma cały pomnik, a liczba ma oczywiście wymiar symboliczny.

Po raz pierwszy flagę na maszt wciągnięto 10 listopada 2014 w asyście Kompanii Honorowej Wojska Polskiego.

Tablice Tchorka

W trakcie trwania walk mieszkańcy spontanicznie rozpoczęli upamiętnianie ofiar. Na miejscach mordów Polaków często stawały krzyże, a także regularnie płonęły znicze. Po zakończeniu II wojny światowej postanowiono ujednolicić wygląd wszystkich miejsc pamięci.

W latach czterdziestych ogłoszono konkurs na wygląd tablicy. Przyjęta została propozycja rzeźbiarza Karola Tchorka. Zaproponował on prostą tablicę z uwypuklonym krzyżem maltańskim w centralnym punkcie i napisem „Miejsce uświęcone krwią Polaków poległych za wolność ojczyzny”.

Obecnie zlokalizowane są w piętnastu dzielnicach miasta, gdzie toczyły się walki. Około dziewięćdziesiąt z nich dotyczy ofiar powstania warszawskiego.

Muzeum Powstania Warszawskiego

Największym miejscem pamięci jest jednak Muzeum Powstania Warszawskiego przy ul. Grzybowskiej. W placówce znajdują się liczne ślady zrywu z ubiegłego stulecia. Sala Młodego Powstańca pozwala liznąć historii najmłodszym adeptom, a pozostałe części ekspozycji zainteresować się historią powstania starszym osobom. Całość uzupełniona jest o elementy dźwiękowe, a także wizualne (m.in. kronika wyświetlana w sali nazwanej Kinem Palladium).

Muzeum zostało otwarte 31 lipca 2004 przez ówczesnego prezydenta Warszawy, Lecha Kaczyńskiego. Polityk dwa lata wcześniej obiecał powstańcom, że na okrągłą rocznicę wybuchu otrzymają poświęconą placówkę i dotrzymał obietnicy. Przy muzeum powstała także 32-metrowa wieża widokowa, z której rozpościera się widok na ścisłe centrum stolicy.

Obecnie muzeum jest jedną z największych atrakcji turystycznych Warszawy.

Autorzy grafik wykorzystanych w artykule:
[1] Zdjęcie główne, Muzeum Powstania Warszawskiego – Adrian Grycuk, Wikimedia Commons
[2] Pomnik Powstania Warszawskiego – Cezary Piwowarski, Wikimedia Commons
[3] Kopiec Powstania Warszawskiego – Bartłomiej Dąbal, Wikimedia Commons
[4] Maszt Wolności – Adrian Grycuk, Wikimedia Commons
[5] Tablica Tchorka w Parku Kaskada – Dreamcatcher25, Wikimedia Commons
[6] Mur Pamięci w Muzeum Powstania Warszawskiego – Julia Sielicka-Jastrzębska. Wikimedia Commons

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *